Hringnun makzia hi chu aw!

Hma lam hun thlirin ring han fan sateh thin mah ila, kan kalsan hnu nun hlui ngai hian kan kûr chang a awm lo thei si lo hi a buaithlâk êm êm lai a ni.

Mita hmuh theih leh kuta khawih theih thilte hi a hlui a, a chuai a, a vuai a, a uai a, a ral thin. Mahse chutiang hmuh theih leh khawih theih thil chuaia uai leh mai thin zinga mi ve tho thenkhat hi chu he mihring thinlungah hian a hlui ve thei tlat lo. Chu chu hringnun makna chu a la ni lo.

Kan thinlungah riak reng sela, vawng reng ila, hre reng ila, thar leh zel se kan tih ngawih ngawih thil thenkhat hi kan theihnghilh tlat thin a. Ziaka kan vawn thlap lohva hriat chhuah theih tawh miah loh thil, kan tana pawimawh tam tak chu kan ngaihtuahna atang hian paih bo a ni fo. Chutih lai vek chuan, hriat reng atana kan duh lem loh, a then te phei chu theihnghilh daih ila kan duh zawk ngawih ngawih te pawh hi he thinlung chhungril hmun khawimaw laiah hian a lo inkhawlkhawm a, a lo awm kar thin! Chu chu a ni, hringnun makna chu!

A makzia leh a chang phei chuan a ngeiawm lek lekzia hi, i mak tih ve atan leh i ngei ve lek lek tur ni lovin, mak ka tihzia leh a chang phei chuan ka ngei lek lek thinzia i hriatna tur zawkin, heti hian ka'n ziak teh ang.

Hmãnah khan hetiang hian min thinglet dawn tih hre miah lovin, ngaihngam tak leh duhthawh tak khan hun kan lo hmang thin a. Kan duh duh kan sawi a, kan nui hawr hawr a. Duhthu kan sãm a, khawvel hi kan tã, kan duh dana her danglam theih emaw kan ti ni hiala mawiin kan dungchhir vel thin a nih kha.

Ni, duh leh kan inkuah a, duh leh kan infawp a. Nghet deuhvin min kuah a, ngaihtuahna tawi tuk khawpin i kuah kha nuam ka ti a! I biang ka khawih a, ka sam i zút a. Khai! ka sawi thui thei lo. Hnai taka kan innuih lai khan, inhlat takah kan la awm ang tih kan ngaihtuah ngai lo. Mahse engatinge, inhlat taka kan awm hnu hian, hnai taka kan innuih lai kha ka tahpui a tul kher kher? Ka hrethiam lo!

En teh : 'Ka buai, engmah ka ngaihtuah hman lo,' ka tih lai tak te hian ka ngaihtuah leh tlat mai thin che hi a mak tawp thei lo! Hei, tunah pawh, ka bulah hian thuziak tura sawmna lehkha ip a let bam a. Ka email-ah pawh chutiang chu pakhat a la awm! Mahse min sawm lotu, ni e, min sawm ngai rëng rëng lotu nang ngaihtuahin a nih hi hun ka hman! Ngaihtuah tur dang ka neih lai hi chuan ngaihtuah ngai lo nang hi ngaihtuah lo che ila a pawi loh tehrëng nen, ngaihtuah loh theih lohva thar leh nunga i rawn inlár leh thin hi a buaithlak a; ka ngaihtuahna hi i va han tibuai zozai tak em!

Tunah hian min han hmu thei ta mai la! Ka ngaihtuahna te hi han hre vek mai la chuan mak i ti ve ngei ang. I thiante nena in awmkhawma i tawng duh ve zia leh nuih i hehzia te kha ka ngaihtuah chhuak leh a. Tunah tak te hian i thiante nen in titi-ho em ni ang? In In chhaka Dinpuii kha a la awm a nih chuan, ni, khatah khan i len ka ring tlat! Chuti a nih loh chuan..., lembu (comics) chhiar i peihzia ka ngaihtuah tel. Nangmah chauhvin, khumah, khum mawng lam hawi zawngin, saisir deuh titih, bawk titihin sap tawng lehkhabu i chhiar ka ring deuh.

Aw...., Sap tawng lehkhabu ka ti em ni? E khai!

Chutiang thu chuan i sap tawng thiam chauh mi ngaihtuahtir thei ta pek lo! I sap tawng thiam ka hriatna khan a zir tlat alawm! Biang insi rialin lembu kan endun a. Pawl sawm zirlaiin a hriat loh ngei tura ka rin ka zawt zel che a. 'I hre lo der,' tiin, min melh raw raw a, mahse ka nawrluih che avangin i hriatzia ka hre ta zel a nih kha. Ni, khatianga thil hriat kha a lo tlo bik emaw tehrêng ni, tun thlenga khatiang thil thlen dan thleng thlenga ka la hriat tak reng le!?

Lembu en turin a daih loh hnuah khan engtinnge kan awm tak kha? Inhnaih teah, inban phak lutuk tlatin kan awm si a, kan inkuah ta a ni em? Tunah tak hian han kuah leh thei ta mai che ila! 'Ka ta i ni tiraw?' tiin zawt che ila, han nui leh ringawt mai la! Hun rei lote chhung tal chu hun hi han pawhkir leh lawk a chakawm mang e! Sana ban hi chu ka duh chen chen ka herh lêt thei. Calendar pawh ka phêk lêt ka phêk lêt thei. Mahse, ni e, mahse maw, khatiang hun duhawm erawh kha chu ka kokir thei si lova, he thu ka ziah lai ngei ngei pawh hian ka hlat tial tial zawk si!

He zan khawharthlâk takah hian, he hringnun khawvela khawimaw lai kilkär, mi tam tak ngaihtuahnain a thlen phâk loh hmun atang hian, lunglên zai sain hun ka lo hmang ve tleng tleng a. Ka bulah awm la chuan ka hla sak hi i duhzawng a ni ve a sin. Ka hria alawm, i duhzawng hla a ni ka sak ni! Ni, he hla hi, duh taka mi kuahna thin i ban ngei kha suangtuah chungin ka sa mek a ni.

Ka sawi thin kha, i la hria em? Kan thusawite hi kan sawi thiam leh thiam loh lamah a innghat lova, kan nundan pawh hi kan zei leh zei loh lamah a innghat hek lo. Kan tihtakna leh kan inpekna chinah a innghat a, chu chuan awmzia a nei ber zawk thin. Chutiang bawk chu a ni - tuna ka hla sak hi. Ka zai thiam leh ka aw nalh lam ka ngaihsak lo, chutiang chuan i lakah awmzia a nei lova, min teh ngai lo tih ka hria. Mahse, ka takna leh ka tuina erawh hi chu min ngaihthlaksak ngei ngei tur khawp a ni tih ka chiang. Min han hre phak hlauh la aw..!

'Eng pawh ni rawh se, a pawi lo ve,' han ti ngawt ila, engmah a ven phah der si lo! He hringnun buai leh chuar tak hi a rual chuan kan zawh tih ka hai lo, kan zawh dan leh kan zawhna hmun a inhlat ta em em mai thung a nih hi! Tih tur leh thawh tur indelh thuah tun mai hringnun ka hmachhawn a, a chang phei chuan thli leh ruahin a chhem a; a len vawn vawn ang mai hian ka inngai a. Ngaihtuahnain mu leh mal a neih loh thleng thlengin he khawvel ramzauvah hian chawlhhahdamna zawngin buai ni tin thin mah ila, ka hringnun hman dan ka chhût let chang hian, hmana min phuartu hruihrual kha ka ngai leh thin a; i hmangaihna kut ngei mai kha he ka taksa hian a ngai leh thin!

Ka ngaihtuah a, ka ngaihtuah leh thin pawh hian - a dik thei lo!

'Kawlah niin chhuah zai a rel chhung leh, pangparin par a chhuah chhung chuan, ka hmangaih ang che a, ka theihnghilh lovang che a, ka kalsan hek lovang che,' min ti a ni lo'm ni? Mahse min kalsan a, min theihnghilh a, midang i hmangaih si hi! Ka dem che, ka dem ngawih ngawih che.

Ni lo, ka dem leh lo che! Dem thei che ka ni bik lo. Khatiang thu min tiam lai khan kei pawhin, 'Kei pawh,' ka ti ve tlat si!

Mizoram khawpui lian deuh deuh panga thlang dawn ila, tel ve ngei ngei tur khuaa cheng, khawpui nula tih ve mai theih a ni a. Mite anga neinung ni lem lo mahse, an Inah awm sela nula pangngai tak niin, khawtlang leh Kohhranah pawh a hmantlâk pawl a ni ve ngei ang. Mahse kotu neiin a inhre tlat a, an in leh lo a chhuahsan a, hmelhriat loh karah a hun pum a hmang thung.

Thusawi tura dawhsan a rawn pan lai chuan ngun takin ka lo en a. A hmelah chuan khawpui nula hmel a lang lova, Sikserh ei bang, hmai êng pawh awm mang lo, kut no nalh nei miah lovin a rawn chhuak a ni. Chu nula chu ka thlir reng a, ka rilruah, 'Pathian hi chu a va tha em!' tih a lo lût. Missionary ni lo se Mizoram khawpui lian zinga chhiar tel khuaa veng lian ber Kohhranah hian thusawina hun a chan fo ka ring lo. Mahse chu nula thusawi ngaithla tur chuan nula leh tlangval za chuang kan kalkhawm tlat a ni.

A zir leh chhiar atanga a hriat sawi tur a nei lova, a tawn atanga a hriat erawh sawi tur a ngah lutuk. A thusawi chu a ni... a thusawi mawlh mai chu!

"Tawngtaipui kan ngai nasa em em mai, kan Kohhran Secretary meuh pawh, 'Jeremia hi engnge a nih le!?' ti mai mai khawpa ngawng kan la ni. Helaiah hian rawngbawlna tur tam tak a awm tih ka hai lo. Kan velah hian ruihhlo ngai leh suahsualna dang bawiha tang mek chhanchhuah tur an awm tih pawh ka hria. Mahse kei chu, Isua chanchin la hre miah lote hnena tirh niin ka inhre tlat a, chu chu Pathan min kohnaah ka ngai thlap a, ka kal a ni," a ti a, a kotu kohnaah a chiang a, a rawngbawlnaah chuan a nghet mar mar khawp mai.

Nula a ni a, mahse hei hi a sawi. "In chhungah inbualna siam ngaihna a awm lo. Pawnah kan inbual a, kawr ha chungin kan inbual thin. Pawn thawlenga inbual aiah tiin, cement bag ruak ka thui khawm a, ka in bulah chuan ban phunin bualin ka siam a, chutah chuan ka inbual thin. Ina awm reng thei kan ni lova, kal chhuahsan a tam em em. Tum khat chu, ka haw lehin, ka bualin chu a lo bo vek a. Vawkin min lo nawrthlûksak a lo ni. A bag-a pawh chu a ruang hlawm tur a awm tawh lova, naupangin an lo labo a ni ang," a ti.

"Ka dam lova, ka thin a thip em em a, ka khua a sik ser ser reng bawk a, mahni inlum ngaih a na duh ngei mai. Damdawiinah ka inentir a, Sikserh leh pumpuina ka lo ni. Damdawi manah pawisa a ngai tam si, min entu Nurse hnenah huan damdawi man bat ka dil ta ringawt a...."

"Pawisa ka nei lo thei hle a. Inkhawmpui leh hmun dang kan tlawh apiangin keimahni pawisaa motor hman zel a ngaih avangin a hautak ve hle. Tum khat phei chu, March thla tirah inkhawmpui kan neih avangin ka inseng ral hneh hle a, March thla laihawlah chuan cheng riat chiah ka nei ta mai! Inkhawm apiangin cheng khat ka thawh a, a daih rei dawn lo tih ka hria. Ei tur a ngai ve reng bawk si a. Pathian hnenah ka tawngtai a, a chhanna engmah ka hmu si lo. Ka thiannuin min rawn phone a, 'Kohhran pawisa kha pûk mai rawh, kei pawh ka pûk tawp mai. Hlawh lâk hunah kan pe leh mai dawn alawm,' a ti a. Ka ngam thlawt lo.

"Chawhmeh ka neih loh avangin ka zirlai pakhat, pawl 4 zirlai nen ramhnuaiah chawhmeh zawng turin kan chhuak a, Chakai man ka rilrûk a. Mahse ruah a sur deuh reng avangin lui a lo lian nasa mai a, kan daikai ngam lova; lui kama Chakawk chu kan la ta zawk a. Ipah kan beng teuh a, ka lawm khawp mai. Mahse Chakawk chu tel tel lova siam chi a nih mang loh avangin rei lo teah ka tel neih sa ka hmang zo va. Chu bakah refrigerator kan neih loh avangin a lo chhe nual bawk a, rei min daih leh ta chuang lo. Khawpuiah kalin, ka hmelhriatte hnenah puk tur ka va zawng mai dawn em ni tiin ka inngaihtuah a. Chutianga ka inngaihtuah lai chuan ringlomi nu pakhat nen kan inkawm a, kan titi tui khawp mai a, kal chhuahna hun pawh ka nei ta lova. An in atanga ka haw chu, kan Kristian pui zinga mi thenkhat chuan an dil an lo sah chu niin, Sangha, banpuam tia vel pali leh Kaikuang thahnem tak min pe ta hlauh mai. Ka lawm lutuk hi sawi ngaihna pawh ka hre lo. An haw hnu chuan ka inah chuan Pathian hnena lawmthu sawiin ka tawngtai nghal mawlh mawlh a...

"Harsatna kan tawhte hi Pathian hian a phal vek a. Kan harsatna tawhte hi Ama tel lova chinfel kan tum thin avangin a che hman ngai lo a ni. Kei pawhin Kohhran pawisa kha lo hmangin emaw, midang hnenah pawisa puk emaw ta ila chuan Pathian min ngaihsakzia ka hriat ka ring lo. Mahse a hun takah ka mamawh chu min rawn pe mai a ni. Chu chu Kristiante kan vanneihna a ni a. Harsatna pawh tawk ila, englai pawha min kalsan ngai lo Pathian kan neih avangin thlamuanna rûk kan nei tlat a ni," tiin, hmel hlim sarhin a sawi a, ka rilru a va hneh tehlul em!

Hausa ka ni lo, mahse Sangha te chu ka ei chak apiangin Bazar-ah ka lei ve thei. Ei zeuh zeuh atan chuan Chakawk te pawh a tui ve viau tih ka hre bawk. Mahse, zing leh tlaiah, hmeh dang awm miah lova hmeh atan chuan ka duh ka ring lo.

Ruah a sur pawhin inkhawm ka thulh ngai lova, khua a lum pawhin tlaia Thalai tawngtai inkhawm ka hlah phah lo. Member hlate puala tawngtai thin ka ni a, inkhawm leh hnatlang tur pawhin ka sawm thin. Thalaiin Sports kan neih pawhin member hlate kianin, chak em em chung pawhin an tel theihna a nih chuan ka kian ve thin. Kohhran leh Thalai Pawl-a tihtur min pekah ka tlanchhe ngai lova, changkang thei ang ber leh nalh thei ang bera ka hriatin ka tihlawhtling thin. Chutiang ka tih avang chuan 'ti ve hle' in ka inhre thin a, ka theih tawka rawngbawl ni a inhriain ka lungawi tawk viau. Mahse, he hmeichhia hian min tlawm, min tlawm chiang lutuk.

Missionary-in chhuak lo se, khawtlang leh Kohhranah ka kaihhruai zinga mi tur a ni tih ka hai lo. A thusawi lai chuan ka inngaihtuah a, ka zak a, ka tê ngawih ngawih a. Ka chhang rual lek a ni tih ka hria, mahse rinna lamah chuan ka ú a ni.

Mizo infiammi tawh phawtin a hming an sawi hmaih theih loh, football khel tihnte phei chuan, 'Lammuala khel tawh' nih inchhuan nana an hman thin, Assam Rifles-ho lammual, Mizo mipuite 'Wembley' ve hi Astro-turf phah thar a nih hnu hian vawikhat chiah ka la lut a. Lut mai ni lovin ka inkhel a, ka inkhel mai a ni lova, mit leh beng mai ni lo, rilru leh ngaihtuahna nen a kawmkar pawh ka fang a ni.

Inkhel han tih hian, ngaihtuahna leh rilru aia tharum hmang thiam zawk tam berin an khelh thin ang khela tlan kual ve pup pup kan ni lova. Rilru fim tak hmang a, engtik huna 'hit' tur nge, eng hunah nge mahni inven a ngaih, na taka vawm hun nge a vira vawm hun tihte thlenga ngaihtuah ngaihna game, Cricket kan khel a ni. (lol)

Central YMA Sports Sub-Committee member-te leh Cricket Association of Mizoram hruaituten, Central YMA Sports-a Cricket final an khelh hmaa 'exhibition match' kan khelh a ni ka sawi ni. Inkhel han tih lemah, kan tang mar lo angreng a, kan inkhel chanchin kha sawi zui vak tur a awm lo. Amaherawhchu Mizoram a TV Network ropui ber LPS Vision-in kan inkhel lai kha lang-nghal (live) a a tihchhuah avangin a ropui ve hrim hrim a. Lammual-ah kan inkhel a ni mai lova, kan inkhel kha Mizoram leh khawvel hmun dang dangah pawh lang-nghalin a chhuak tihna a nih chu! A inkhelate kha kan ropui lo ang bawkin, kan inkhel kha kan ngaipawimawh vak lova. Inkhelh laklawh laite khan, kei ngei pawhin ka nupui ka phone a, 'Min lo en rawh,' ka ti vel a! Midang pawhin, 'Min lo hmu em?' an ti ve tho! Chutiang vel chu a ni.

Lammual ka zuk luh hlim chuan, tun hmaa zau viau thina ka hriat kha, hnim lem an phah tak avang khan a zim ta deuh riauva hriatna ka'n nei phawt a. Mahse, tun hmaa khu em em thin, a changa diak em em thin laite leh a laili nuam laite kha, 'An dang chuang love,' tih hla ang mai khan, danglamna reng reng a lo awm tawh lova. A zawl hring cham vel put mai a ni. Hmuh a nuam a, rah a hahdam a, inkhel mite tan chuan duhthusam hi a ni thawthangin ka ring.

Ramhlun leh Chanmari team-in Cricket final an khel a. Chawlh lai leh an chawlh loh lai pawhin duh duhna lai ka fang thei a. Chawhnu her ni sain dawhsan lam a rawn em hrehawm lai phei kha chuan dawhsan hnung lam kha a hlim nuam a, ka zuk tei thla mai mai a. Chutah chuan a ni, ka beisei loh thil, hmuh hrehawm tak mai ka zuk hmuh tak.

Dawhsan hnuaiah chuan bawlhhlawh chitin chitang a lo let rum mai a. Bawlhhlawh zingah chuan a hming ka hriat a kim a ni mai lo, ka hriat loh pawh a kim hial ka ring. Theitui bawm, sap zu um ruak, Mizo zu funna sarang/sahar, kuhva eina chhah sen, kuhva bawm sarang/sahar, panhnah bung, sikret bung, sikret bawm chi tin, lighter chhia, hmawlhtê, hmawlh lian, bandage chhia, bur ruak, nawhalh bawm ruak, mawza tet, pheikhawk chhuat tla, pheikhawk hrui bung, silipar hrui chat, Mama bawm ruak, Wai Wai bawm ruak, Sachin, Sikhar etc eina hnu - a tam lutuk. Hawi zawng mumal nei lovin, awmna mumal nei hek lovin an let rem rum a. Dawhsan hnuai chu a pawn lama a lan fai ang aiin a hnawk a ni mai lo, a thingzai te pawh chu a thingin a kawi-sawia, awmze nei tawh miah lova inkhai vel mai mai te, remhre lo zetin a kilh tuk tih hriat reng te a lo ni vel mai mai bawk.

Zuninah ka kal a, damdawi bur ruak leh kuhva eina chhah sen ngei nguai, ek thing kawi deuh nuaih mai nen - a va han tenawm chiangkuang tak.

Bawlhhlawh then fai leh a tihthianghlim lam chu thil harsa a ni lo tih ka hria a, ka la lungrun lutuk duh lo. Ka rilrua lian ta ber zawk chu - sipai lammuala dawhsan an siamdan chu a ni. A siamtute ka hre lova, Mizoram sorkar siam nge sipai siam tih pawh ka ngaihtuah hek lo. Ka ngaihtuah zawk chu - 'khawi hmunah pawh kan ti thei' tih tê mai kha a ni.

TV-ah sap ram leh India ram hmun changkang te kan enin kan hmu thin a, chutiang chu kan awt ve thin. Mahse chu chu he ram hian a la tlin ve si lo. England-ah khuan stadium ropui tak tak an neih hma khuan eng angin nge inkhel an en ve thin ang le? Tuna kan lammual dawhsan ang hi an hman ve mai mai ka ring deuh tlat!

Mizoram khaw tina Mizo pa awmte hian tum ila chuan Aizawl sipai lammuala dawhsan te, lung an rem ang te hi kan nei ve thei chiang khawpin ka hria. Kan tum lohna chiah hi kan theih lohna a ni awm e. Ngun takin an dawhsan ka en a, a hnuai lama an thing kilh dan te, ban an zawm dante pawh, Zopa pangngai tak tana harsa pakhatmah a awm lova, an aia nalh leh thain kan ti thei vek tih ka chiang a ni.

Kan ram hruaitute lam atangin hmasawnna hi a zuana zuang tura zirtir kan nih vang nge ka hre lo, thil tam tak zuankhuma hmasawn thut kan tum tlat a; hei hi hma kan sawn theih lohna niin a lang. Kan phak tawk thlir thiam ila, kan neih tawk hmang thiam bawk ila, Zoram khaw tin hian sipai lammual ang lek lek hi chu hun rei lo teah kan nei thei em em ang. Ropui taka stadium neih kher kan tum avangin kan naupangte hian inkhelhna tha an nei lova, an inkhel pawh khelmual kotlangah, rualrem lo lutuk atangin kan en reng mai a nih hi.

Hmasawnna hi a zuana a zuan chuan zuan khum a nei duh a. A intahtawla lo thleng chho zel a nih lohva, vawilehkhata kan zuankhum vak chuan, chu hmasawnna chu a hun laiin changkang leh tha viauvin lang mahse, khua reiah rah tha leh duhawm a chhuah duh lo viau a. Chutiang bawkin, kan neih leh theihnain a tlin piah lama hmasawn tumna hian kawng dik lovah min hruai fo bawk.

Hmasawn tur hian a kalin kal ila, kan kal chak zawk ka ring tlat. Hmasawnna zuantir kan tum hi chuan kan tlâkna lamah kan sil a, kan sil kan inbuaipui chhung hian kal bek beka hmasawn thin midang hian min lehpel thui hman tlat niin ka hria.