KEKAWRBUL SEN  

Posted by Hriatpuia Pa

Tuikeplung hi vawk hmaah dah ta ila, a hlutna a hre lo. A hmuiin a nawr ang a, a kalsan ang a,a bula lung no chu thlangin, tuikeplung chu a kalsan daih ang. Thil mawi te, thil tha te, thil ropui te leh thil hlute hi eng vang maha hlu an ni lova, anmahnia hlutna awm vanga hlu pawh a ni chiah lo. Mihringin kan ngaihhlut dan te, kan thlir dante leh kan dah ropui dan a zira hlu leh ropui mai an ni fo.

Hak sen loh nei tan kekawrbul pakhatin hlutna a nei thuk lutuk lo thei a. mahse keini ang, thingtlang khuaa cheng, chutah pawh veng hmawr rap Ina cheng lehnghal tan chuan hlutna riau a nei a, pawimawhna pawh a nei sang khawp mai.

Kum sawm nufa liam taa Hortoki veng hmawr, motor luh lohna venga awm, Primary Sikul naupang ka nih laia ka kekawrbul sen kha - he khawvela thil hlu, thil tha leh thil mawi ka ngaihtuah chang apiang hian ka rilruah alo lang ve var thin.

A thar a ni lova, mi hak hlui a ni. Ka Pa-in 'Jumble Sale' ami, cheng ngaa a rawn lei kha a ni a. India siam nge England siam, Bangladesh thui em ni zawk tih ka hre lova, ka ngaihtuah hek lo. Mahse Sportswear siamtu lar Nike leh Adidas Company te siam a ni lo tih ka hrechiang thung. A siamtu emaw, a lo kalna lam emawin min tibuai lova. Jumble Sale chu dawr hming emaw ka ti mai a, Mizo naupang pakhat hak hnu a ni ang tih ka ngaihtuah phak ngai lo.

A puan nal chi a ni lova, mahse a nel thep thung a. A lastik (Elastic) chu a lian chi a ni a, Chutiang chu ka la neih ngai loh a nih avangin ka hak chuan min phuar nghal bik riauvin ka hria a. Ka ke pente chu a tizang vah thei hial a. Ka hak chiah khan inrintawkna min pe a, nalhpui riauvin ka inhria a; ka malpuite kha a tilang lian sawtin ka hria.

Kha kerkawrbul kha ka ngaihtuah apiangin chhungkaw rethei bakberh ve taka hmeichhe naupang a nih lai thlirkira hla mawi elkhen rawn phuah chhuaktu Dolly Parton-i kha ka hrechhuak ve nghal thin -

“Back through the years I go wonderin' again
Back to the seasons of my youth
I recalled the box of rags that someone gave us
And how my Momma put the rags to use
.....That I was so proud of ”

Ni, ka kekawrbul sen kha mi hak hnu a ni tih ka hre lova, hak nuam ka ti a, ka Pain min rawn hawnsak a, ka'n hak chhin atang khan ka 'ta' tur a ni tih ka chiang a; khatiang ka nei thei kha ka inchhuang em em a ni. A mawi lohna leh a thar a nih lohna ka hmu thiam lova, mawi ka ti a, a ni, ka chhuang a ni tawp mai. Engtinnge Dolly khan a tih kha..?

..I hurried off to school
Just to find the others laughing
And making fun of me anf my coat of many colours....

Khawlaiah ka ha a. Ka kekawr chu a thar a nih thu ka thiante ka hrilh a, an awih lo! 'A tharah chuan a va thing,' an ti a. A thenin, 'A tlang a arh ve!" an ti a. Ka thut chuan a lo lang thei emaw ni tehreng, "A tilte a lang thei!" thenkhatin an lo ti bawk a! Mahse chu'ng avang chuan ka kekawrbul sen chuan ka tana a hlutna a hloh lova, an hrethiamlo chu mak ta ti. Dolly bawk khan a lo sawi thiam ber mai -

...I couldn't understand it
For i felt I was rich
...and how my coat of many colours
Was worth more than all their clothes"

Ni, an hrethiam lo a ni. An hrethiam lo chu ka hrethiam bik lo. Ka kekawrbul ka hak avanga ka rilru chhungril nuam veng veng chu an hmu phak lova, ka hrethiam. Mahse chumi avanga ka hmela inrintawkna hmel an hmu thiam lo chu ka hrethiam lo. An tan engmah ni lo mahse ka kekawrbul chuan ka nun a tinuam a, anni kekawrbul thui chawp kha ka awt bik miah lo tih an hre si lo!

Kan han inkhel a, ka kekawrbul sen ka hak kha chuan ka pet goal thei bikriauvin ka hria a. Gaw-li a min dah pawhin ka man theih phah tak takin ka hria. Kha kekawrbul ngei mai ka hak a, ka u puanpheikhawk sen veilam (a dinglam chu ama'n a buk ziah a..), ka ding lama ka bun phei kha chuan hlauh ka nei lo. Tumah chuh ngam loh ka nei lova, ka u ngei pawh ka 'chars' ngam!

Ka nu-in a sukfai a, a pho chhung leh sikul fawm ka hak lai tih loh chuan ka ha reng a. Pho ro chhung ringawt pawh kha ka nghakhlel a, rei ka ti hluah hluah thin.

Tlai khat kan sikul bang chu hak ka han tum a, ka nu-in a lo su a, a lo pho. Kan In bul lawk kawngah chuan inkhel turin ka thiante'n min nghak tawh si. Min lo inthlan kep a, Sangliana te nen kan tang dawn lehnghal! Ka kekawr chu ka'n khawih a, a la huh hnup mai si! Istiri-a nawh ro ka'n tum a, kan thukah chuan meiling a lo awm miah lo! Rawnal-in hawl nei ngai hek lo! Tihdan pakhat chiah a awm - ka hem ro ang.

Thutthleng hniam ka chhawng a, mei bulah, hnai set sawtah ka dah a. A khu vut vut a, a ro har hmel loh khawp mai. Kawngka-ah ka va dak a, min lo inkhelhsan tawh. Min rawn au, 'Lo tlan rawh, si hnih kan phur tawh a nia,' an lo ti! An khelhdan tur ka hrilh, gaw-li ah Nunzira an lo dah a, vawihnih a lo chhuah hman pek a nih chu! 'Stopper-ah Nunzira kha dah r'u, Kima emaw, Remruata emaw khan gawl veng rawh se,' ka ti a. Ka tang lutuk chuan ka kekawr he ka lo hre tawh lo. A hmui rum rum a, ka tlan phei a, ka kekawrbul chu ka va la a, ka'n en chu!! A mawng veilam a lo hek huam a, a hek rual lo em em lehnghal!

Ka kut pahnihin a kawngah ka pawtfan a, ka lung a va awi lo tak em! Ka en a, ka mittui a tla zawih zawih a. Engmah ka sawi thei lo. Pindanah ka tlan luhpui a, ka awmah ka pawm a, rizaiin ka inlukhup ta daih a!

Ka kekawrbul sen chu vawikhat mah ka inkhelhpui leh ta lo.

Ka sap hla hriat tlem te zinga ka mittui ko chhuak hnem ber - Coat of Many Colours chang tawpah khan Dolly bawk khan -

'Now I know we had no money
But I was as rich as I could be
In my coat of many colours..." a ti a.

Ka kekawrbul sen zunzam khan kum sawmhnih zenzawn a liam hnuah pawh min la bual nawn fo mai. He hringnun nawmsakna leh hausakna uma ka rilru ka sen lai takte hian min rawn chhem a. Hausakna hi neih tamah a innghat lo tih min hriatchhuahtir thin a. Nei tam mah ila chhungril nuna hlimna a awm si loh chuan retheihna khur atangin ka zuang chhuak lo tih min hrilh nawn fo.

Ram khata roreltu Lal aia Dee luikama buhdengtu hausak zawkna min kawhhmuh a. Ke neiha lungawi lova midang neih ka thlir avangin ka hausa thei lo tih min hrilh thin a. Midangin hausaah min chhiar lo mahse ka neih tawka ka lungawina chu ka hausakna, tumahin min pek theih loh leh min laksak theih loh a ni tih min hrilhfiah nawn thin. (4-9-08 : 4:28PM)

Faina Sam  

Posted by Hriatpuia Pa

(October ni 2, Mahatma Gandhi Birthday denchhen khan, khami ni atanga kar khat chhung kha Mizoramah chuan Faina Hapta hman thin a ni a. Kuminah pawh kan hmang leh. Oct. ni 6 khan Kolasib Ni tin chanchinbu pakhat - Turnipui Editor Pu Hmachhuana chuan, 'A phek hnungah hian Faina lam dah ka duh a, min han ziahsak lawk teh,' a ti a. Hlachhammi ka phuahsak ta a!! Ti hian.............!!)

1. Mizo kan ni, kan hmel a tha an ti,
Mizo kan ni, kan nun a mawi an ti;
Kristian kan ni, kan ram a nuam an ti,
Faina tel lo Mizo - Kristian em ni?

2. Kumpui sul tin 'Faina Hapta' kan ti,
Kan fai erawh a rei hlei lo!
Laiking pawnpui tah tur iangin,
Fai tik a awm dawn lo em ni?

3. Khua leh mual tin a fai loh chuan,
Hmel tha,nunmawi - a awmzia lo.
Tuallenna tlang a balh si chuan,
Kristian nun nen a inhmeh lo.

4. Faina Hapta kan ti, a mawi mang e!
Sam fai, then fai a sawt ngei mai!
Mahse, hei erawh a pawi lungrun -
Hapta a tawp, kan thiam a tawp!?

5. En teh, unau, fai tur hian e,
Thu ropui leh khirhkhan a ngai hlei ne'm!
'Bawlhhlawh a bawmah,' tih mai te hi,
I tan a tawk, ka tan a tawk.

6. Hrilh teh chunnu i hrai dawntuai,
Fai nun a nuam, fai a changkang;
Zuapa nang pawh thu mai teh suh,
Fai zirtir rawh - i chetziain.

7. Fai lawmman lak a ropui ngei!
Lawmman chhe thei a ni mah mah!
Hei erawh cham se kan thinlungah -
Chul leh uai lo lawmman ropui,
Fai lawmman chu Hriselna leh dam rei.

8. Chul mai lo se kan thinlungah,
Hmang zel ila Faina Hapta,
Tuk tin, Kar tin, Thla tin, Kum tin,
Chuti'n kan fai a reh tawh lo'ng;
Thianghlim ngaina Khuanu bulah,
Chatuan atan kan chawlh thlengin.

Hiroshima Day Special : ATOM VANGA CHHIATNA  

Posted by Hriatpuia Pa

Kum 1942 Pawltlak thla tahrik ni hnih, chawhnu dar thum leh minute sawmthum paruk a ni a. University of Chicago, Stagg Field-a Stadium chhe rawp tawh tak hnuaia inkhelhna hmun hlui, thim deuh rep rupah chuan scientists 40 rual an thu thap a. An awmna hmun chu thim deuh rep rupin, hnawng deuh chip chep mah sela, tumahin an sawisel lo. Chulai hmuna an thil enchhin mek chuan an rilru a kap a, tumah an inbe lo. Uranium leh helium-a siam hungchhunga neutrons awmtea atom inphel darh mek chu an rilru sawrbingna a ni. Neutron particle-in Uranium a va sut fuh a, electronic particle dang lo piang zel chu chu pindana khawl thenkhatte chuan a lo chhinchhiah zel bawk a. Kum 1939 Pawlkut thla atanga an tan - Neutron pakhat atom pakhat sutdarhtir atanga neutron dang pahnih lo insiam a, chungte chu a let (4, 8, 16) zela insiam pung zel tura khalh kawi theih dan (Nuclear chain reaction) an tih mai, an zirna project hmingah pawh “The metallurgical work” an vuahin a vawrtawp a thlenna hmun, ni leh darkar a ni a; scientists-te pawhin tunhma lama an thil la tawn ngai loh a ni a. Chu mai bakah he chain reaction hi muang changa thunun theih a nih chuan khawvelah a lova kan awm theih loh - Lungalhthei leh tuialhthei - te tel lo pawha ren hauh lova hman tur chakna (power) a neih theih dawn tih an hre chungin, an thunun zo lo a nih hlauh erawh chuan thilnung suatna atana ralthuam rapthlak lutuk a ni tih an hriat avangin an thaw dep dep mai a ni.

Chu an thil enchhin chu a hlawhtlingin, chumi ni leh darkar chu ‘Atomic Age’ intanna, khawvel history a nuai reh tawh loh tur a lo ni ta. He hmuna awm ve Herbert L. Anderson, “He khawvel kan zin kawnga thil chhinchhiah tlak lian tak chu a lo thleng ta a. History chu a chhe zawngin danglam lo hram se kan duh a, tih theih dang kan nei si lo; kan tawngtai thupui bera neih mai leh a tha zawnga a her danglam ngei beisei chunga thlir chu kan tih theih tawk a ni ta,” tiin a sawi.

Ni, he atom thiltihtheihna hi khawvel mithiamte chuan mihring tana thil tangkai tam takah an hmang ta ngei mai. Mahse a hmanna lian ber chu hmelmate vauzamna atana ralthuam rapthlak eltiang siam nan a ni a. Atom hnathawh leh a thiltihtheihna kan hriatna ber leh kan hriat nawn fona tur pawh America-in Japan mipuite hnenah atom bomb a present kha a ni.

Atom bomb hi America hian Japan present atan a siam hauh lova. Indopui pahnihna intan dawn lai vel atang tawh khan German scientist-te chuan nuclear chain reaction thunun a, ralthuam siam theih dan hi a thu chuan an lo hre daih tawh a. Chumi avang chuan America pawhin German ho aia chaka hma a lak loh chuan khawvel a ralmuang dawn lo tih a hria a, Germany atanga Hitler-a hlauva tlanchhia scientist-te nen hma a la ta vak a. 1942 ah Atomic Age a khawvel a khalh luh hnuah bomb hi a siam ta ngei a ni. Indopui pahnihnaa tel ve lem lo America hi Japan chuan ngawi rengin kut a thlak (Pearl Harbour a bomb darh sak) ngawt pek a, a pawi ta ngei mai!

America chuan kum 1945 July ni 16 (Thawhtanni) zing lam dar 5:30 khan Mexico-a Alamogordo thlalerah atom bomb a lo enchhin diam tawh a, chu chu Japan kut thak a tuar chhanlet nan a hmang ta. A va rapthlakin a va pawi thui tehlul em!! Atom bomb hman hmasakna ber chu Hiroshima khawpui, chutih hun lai pawha khaw ropui tak ni tawh chu a ni ta. 1945 August ni 6 zing lam dar 7:31 ah, atom bomb rapthlak, a hming lem - Little Boy - nena inhmeh lo zet chu thlak a ni ta. Chawp leh chilhin In 6,000 chuang a chhe nghal vek a, 48,000 zet a then a chhe nghal bawk a. Mihring 80,000 an thi chawpchilh nghal a, bomb tlak hnu kum tawpah phei chuan mitthi hi nuai khat leh singli an chuang tawh a ni.

Hemi hnu ni 3-na August ni 9, 1945 a America chuan Nagasaki khawpui chu Platinium hmanga siam bomb hmangin a bomb leh a, hetah pawh hian mihring 40,000 chuang an thi nghal a, 25,000 velin hliam pui an tuar bawk. Heng atom bomb an hman dan leh a hnathawh hi a hriatin atom bomb siamchhuahnaa a meizang hlaptu J. Robert Oppenheiner-a’n a lo hriat chuan a hna atangin a banna a thehlut hial a ni.

Hiroshima a bomb an thlak hi TNT (Trinirotoluence) Kiloton 20 tluka chak a ni a. Khawvel mithiamte chuan tunah hian nuclear bomb, puak mai thei hi khawvelah TNT Megaton 10,000 chuang awmin an ring. Heng zinga Megaton 2 lek pawh hi tihpuah a nih chuan khawvel hi chhe buaih thei a ni.

Pathianin mihringte hnena finna a pek ngei hmang hian kan khawvel hi vawilehkhata chhe vek leh boral mai thei kan ni tih hi hriat nawn fo a tha ngawt mai.

(Min ngaidam leh pek teh u. He article hi 2003 [3/08/2003(Sun)] a ka ziah tawh kha a ni a. Ka blog hi ka article ziah vete dahthatna atan a thain ka hriat avangin ka thuziak hluite pawh ka dah zel a ni. He article hi August thla khan dah ka tum a, mahse ka hna lamah ka buai em avangin ka hman ta lova, tunah ka han dah tlaikhawhnu leh a nih hi....)

Facebook

Keimah

Visitor Since Feb 09

Khawi lam atangin nge?

online

Followers

Lairil

Mihring ngaihtuahna LAIRIL hi mihringin duhnate, awhna te, hlauhna te, thlamuanna te, hlimna te, lawmna te, lungngaihna te, thinrimna te, chapona te, duhamna te, itsikna te, mahni hmasialna te, hmangaihna te, duhsakna te, engkim mai; mihringa mihrinna siamtu leh neitu a nih avangin a va pawimawh tehlul em!

Nuihtirtu che kha I thinlung a ni a. I tah theihna te, thil mawi leh mawi lo i thliar thiamna te pawh kha thildang a ni chuang lova; khaw lum leh khaw vawt, hlauhawm leh muanawm, hrehawm leh nuam I thliar hran theihna pawh chuti tho.

A chang chuan kan hmuh leh hriat ngeite pawh hi dawt te, a lem te a lo ni thei a! He thinlungin a ngaihtuah hi a lem a ni thei ang em le? Mitin a hmuh a, bengin a hriat avanga duhna leh thinlung LAIRILin a duhna hi a inzawm ang em le? A hrang ni ta se khawii chu nge dik zawk ang? Khawii chu nge tha zawk a, tlo zawk ang aw?

Kan mita kan hmuh leh benga kan hriat te, rilrua kan ngaihtuahna te zinga a tam zawk hi he kan mihrin chhung hian kan theihnghilh leh thin em? Kan theihnghilh tawhte hi kan hrechhuak leh thin em? Thinlung hi bum hmang, chhe lailet der em ni? (Bible – Jeremia 17:9)

Recent Comments

Grab This Widget

Twitter Updates

    follow me on Twitter